Lider u trgovini i distribuciji gasova u Srbiji i BiH

Pon-Sub: 07:00 - 17:00

Radno Vrijeme

+387 55 255 215

Velika Obarska 200, BIJELJINA

Ugljen-dioksid

Ugljen dioksid (CO2)

Ugljen dioksid (CO2) je inertan gas, bezbojan, bez mirisa, kiselog okusa. U boci se ugljen dioksid nalazi u faznoj ravnoteži tečnost-gas.To znači da je u donjem delu boce tečni ugljen dioksid ukoliko boca stoji uspravno.Pritisak punjenja u boci zavisi od spoljnje temperature, a iznosi od 70-150 bara.
Zabranjeno je izlagati bocu sa ugljen dioksidom vatri, drugim izvorima toplote ili uticaju sunčeve svetlosti jer se usled zagrevanja naglo podiže pritisak u istoj. temperatura izlaganja boca nebi trebalo da prelazi 52 °C.

Skladištenje i Rukovanje

CO 2 je netoksičan u većim koncentracijama iznad 5000 ppm, zbog smanjene količine kiseonika može biti vrlo opasan – gušenje. Na 4% CO 2 u vazduhu može prouzrokovati, glavobolju i vrtoglavicu. Dok sadržaj 8-10% CO 2 u vazduhu dovodi do nesvestice i smrti.
Pri pritisku 1 bar i temperaturi 15 °C gustoća CO2 je 1,97 kg/m^3 i za 50% je teži od vazduha  pa u zatvorenoj prostoriji pada na pod, ispunjava je, te tako može istisnuti vazduh, iz tog razloga potrebno je obezbediti dobru ventilaciju skladišta.
Iz gasovitog stanja pod dejstvom pritiska prelazi u tečno stanje, a pri intenzivnom hlađenju iz tečnog stanja prelazi u čvrsto stanje – suvi led.

Potrošnja ugljen dioksida ne treba da premašuje 3 kg/h, a ukoliko se želi veća količina ugljen dioksida treba koristiti boce sa sondom za korištenje tečnog ugljen dioksida koristiti isparivač. Jedan (1) kg tečnog CO2 daje cca 550 l plina.

Boce ugljen dioksida moraju biti obojene sivom farbom.

Ne dozvoljava se totalno pražnjenje boca, u boci uvek mora zaostati količina koja daje pritisak od 0,5-1,0 bara.
Dobija se prečišćavanjem sirovog ugljendioksida iz prirodnih izvora ili iz procesa hemijske industrije
(destilacijom alkohola).

Velike količine ugljen dioksida koriste se u prehrambenoj industriji za proizvodnju gazirane voda i ostalih bezalkoholnih osvežavajućih pića i kao zaštitni plin u proizvodnji i pakovanju hrane i protiv požarnim sistemima.

Ugljen dioksid je jedan od prvih gasova koji je opisan kao supstanca različita od vazduha. U 17. vijeku, flamanski hemičar Jan Baptist van Helmont je uočio da se sagorijevanjem uglja u zatvorenoj posudi dobija pepeo koji je mnogo lakši od početne količine sagorjelog uglja. Njegovo objašnjenje je bilo da je ostatak uglja transmutirao u nevidljivu supstancu koju je nazvao gas ili divlji duh (spiritus sylvestre)[12]

Osobine ugljik-dioksida su intenzivnije proučavane od 1750tih od strane škotskog fizičara Josepha Blacka. On je zapadio da krečnjak (kalcij-karbonat) može biti zagrijavan ili tretiran sa kiselinama, nakon čega se dobija gas koji je on nazvao fiksni zrak. Otkrio je da je taj gas gušći od zraka i da ne podržava sagorijevanje niti život. Black je otkrio i da taj gas prolazi kroz vodeni rastvor kreča (kalcij-hidroksida), taloži se kalcij-karbonat. On je ovaj fenomen koristio za ilustriranje da ugljik-dioksid nastaje putem ćelijskog disanja i mikrobiološke fermentacije. Engleski hemičar Joseph Priestley je 1772. godine objavio rad pod naslovom Impregnacija vode sa fiksnim zrakom[13] (engl. Impregnating Water with Fixed Air) u kojem je opisao proces sipanja sumporne kiseline na kredu da bi dobio ugljik dioksid, te nastojao da taj gas rastvori u posudi sa vodom.[14] Na taj način je izumio soda vodu.

Ugljik-dioksid je prvi put ukapljen (pri povišenom pritisku) 1823. godine od strane Davya i Faradaya.[15] Najraniji opis čvrstog ugljik-dioksida je dao Charles Thilorier 1834. godine kada je otvorio kontejner tekućeg ugljik dioksida pod pritiskom i otkrio da je hlađenjem nastalim brzim isparavanjem tekućine došlo do formiranja snijega od CO2.[16]

Ugljik dioksid se uglavnom proizvodi kao krajnji nusproizvod četiri tehnologije: sagorijevanja fosilnih goriva, proizvodnje vodika putem reformiranja pare, sinteze amonijaka i fermentacije. Može se dobiti i iz zraka putem destilacije, međutim ovaj način nije efikasan i skup je.

Sagorijevanjem svih goriva koja sadrže ugljik, poput metanaprirodnog gasa, destilata nafte (benzinadizelakerozina), propana kao i drveta i uglja, stvara se ugljik dioksid i, najčešće, voda.

Hrana

Ugljik-dioksid je prehrambeni aditiv, a koristi se kao regulator kiselosti u hrani. Odobren je za upotrebu od strane Evropske unije[19] (označen kao E290[20]), u SAD od strane Agencije za hranu i lijekove (US Food and Drug Administration),[21] te u Australiji i na Novom Zelandu[22] (sa oznakom INS 290).

Postoje neke vrste bombona koje se prave tako da se u njih presa ugljik-dioksid pri pritisku od 40 bara. Kada se takvi bomboni stave u usta, ugljik dioksid se otapa i otpuštaju se mjehurići gasa uz karakterističan zvuk. Sredstva za dizanje tijesta uzrokuju njegovo dizanje proizvodeći u njemu ugljik dioksid. Pekarski kvasac proizvodi ugljik-dioksid fermentacijom šećera koji se nalazi u tijestu, dok hemijski kvasci poput praška za pecivo ili pekarske sode otpuštaju ugljik-dioksid kada se zagrijavaju ili kada na njih djeluju kiseline. Ugljik dioksid se upotrebljava za proizvodnju osvježavajućih pića. Tradicionalno, karboniziranje u pivu i mjehurići u vinu su se dešavali putem prirodne fermentacije, ali danas mnogi proizvođači svjesno karboniziraju ova pića ugljik-dioksidom proizvedenim u procesu fermentacije.

Gašenje požara

Ugljik dioksid gasi vatru (stvara inertnu atmosferu onemogućavajući pristup kisiku) te neki aparati za gašenje požara koriste ugljik dioksid punjen pod pritiskom, naročito oni aparati koji služe za gašenje požara na električnim instalacijama. Ti aparati su pogodni i za gašenje požara zapaljenih tekućina, ali ne i za gašenje običnih požara (drveta i sl.) jer, iako onemogućavaju pristup kisiku, ne hlade zapaljene predmete, pa nakon što ugljik dioksid ispari, vatra se opet rasplamsa u dodiru sa atmosferskim kisikom. Međutim, sistemi za gašenje požara koji su zasnovani na ugljik dioksidu su povezani sa nekoliko smrtnih slučaja. Udisanjem velike koncentracije CO2 može doći do gušenja. Američka EPA navodi u izvještaju da se desio 51 incident između 1975. i 2010. godine u kojem su stradale 72 osobe a 145 povrijeđeno, a čiji je uzrok kvar na sistemu za gašenje požara na bazi ugljik dioksida.[23]

Poljoprivreda

Biljkama je neophodan ugljik dioksid za proces fotosinteze. U većim staklenicima vrši se obogaćivanje sa dodatnim CO2 da bi se održao rast biljaka i povećala plodnost.[24][25] Pad koncentracije ugljik dioksida koji je povezan sa fotosintezom unutar staklenika bi doveo do uginuća biljaka ili bi barem značajno usporio njihov rast. U veoma visokim koncentracijama (100 puta više od koncentracije u atmosferi) CO2 može biti otrovan za živa bića. Na taj način porastom koncentracije do 1% ili više u toku nekoliko sati mogu se uništiti paukovi i biljne uši na biljkama u stakleniku.[26] Ugljik dioksid korišten u staklenicima upotrebljava se kao osnovni izvor ugljika za alge iz roda Spirulina.

Ostalo

medicini, do 5% ugljik dioksida (oko 130 puta više od atmosferske koncentracije) se dodaje kisiku za stimuliranje disanja nakon što pacijent prestane disati zbog stabiliziranja balansa kisika i ugljik dioksida u krvi. Predloženo je da se ugljik dioksid koji nastaje pri proizvodnji struje ubacuje u jezera i bare gdje bi rasle alge koje bi se kasnije prerađivale u biodizel.[27]

Tečni i čvrsti ugljik dioksid su važni rashlađivači naročito u prehrambenoj industriji, gdje se koriste pri transportu i skladištenju sladoleda i druge zaleđene hrane. Čvrsti ugljik dioksid poznat i kao suhi led koristi se za manje pošiljke gdje korištenje rashladnih uređaja nije praktično. Čvrsti ugljik dioksid je uvijek na temperaturi ispod −78.5 °C pri normalnom atmosferskom pritisku, bez obzira na temperaturu zraka. Tečni ugljik dioksid (industrijska oznaka R744) se koristio kao rashlađivač prije otkrića R-12 (dihlordifluormetan) te bi mogao ponovno ući u upotrebu zbog mišljenja da R134a (tetrafluoretan) doprinosi klimatskim promjenama. Njegove fizičke osobine su veoma prihvatljive za rashlađivanje, zamrzavanje te zagrijavanje, zbog velikog volumetrijskog kapaciteta hlađenja. Zbog operativnog pritiska do 130 bara, sistemi sa CO2 zahtijevaju vrlo otporne komponente koji su se razvile za masovnu proizvodnju u mnogim sektorima. U klima uređajima automobila, u oko 90% slučajevima u područjima sa hladnijom klimom, R744 se pokazao efikasniji od sistema koji koriste R134a. Tečni CO2 ima i ekološke prednosti jer ne oštećuje ozon, nije otrovan niti zapaljiv te bi u budućnosti mogao zamijeniti hidrofluorougljike u automobilima, klima uređajima i drugim uređajima. Kompanije poput Coca-Cole su već rasporedile svoje razhlađivače za pića na bazi CO2, dok je američka vojska zainteresirana za tehnologiju hlađenja i zagrijavanja na istoj baz

Želite da budete u toku sa ponudama i promocijama ? Registrujte se na našu newsletter listu.